Uc yasindan kucuk cocuklar, “hayir” kelimesini ailelerinin
zannettikleri sekilde algilamazlar. "Hayir" kelimesinin tamamen
anlasilmasi, uc yasina girmekle birdenbire olmaz. Gelisim sureci
vardir. "Hayir", cocuklarin kendi dunyalarini kesfetmek, bagimsizlik
ve inisiyatif duygularini gelistirmek icin ihtiyac duyduklarina tam
zit olan soyut bir kavramdir.

Cocugunuz bir seyi yapmasini istemediginizi biliyor olabilir. Yaptigi
zaman sizden kizgin bir tepki alacagini da biliyordur. Bununla
birlikte, yapabildigi bir seyi neden yapmamasi gerektigini anlayamaz.
Yoksa neden bir seyi yapmamasi gerektigini bildigi halde, size bakar,
siritir ve yine de yapar.

Bir yas doneminde cocuklar "ben yapacagim" donemindedirler. Bu donem
onlarin kusku ve utanc duygularina karsi bagimsizlik gelistirdikleri
donemdir. Iki alti yas arasi donem, sucluluk duygusuna karsi
inisiyatif duygusunun gelistigi bir donemdir. Bu demek oluyor ki,
kesfetmek ve denemek onlarin isidir. Dusunebiliyor musunuz, bir cocuk
icin gelisim acisindan yapmaya programlandigi seyler yuzunden
cezalandirilmak ne kadar kafa karistiricidir. Gercek bir ikilem ile
karsi karsiya kalirlar."Ailemin kurallarina mi uymaliyim, yoksa
kesfetme ve deneyimleme yolu ile bagimsizlik ve inisiyatif gelistirme
konusundaki biyolojik durtume mi?"

Bu gelisim basmaklari, cocuklarin her istediklerini yapmalarina izin
verilmeli olarak algilanmamali. Isbirligi saglama metotlarinin
kontrolcu ve ceza yolu ile degil sevecen ve stabil olmakla saglanmasi
gerektigini anlatir. Bu cocugunuzun kisiliginin sekillendigi bir
donemdir. Kendisi hakkinda kararlar vermesini istediginiz bir
donemdir. "Ben yetenekliyim. Denerim, hatalar yaparim ve ogrenirim.
Seviliyorum. Ben iyi bir insanim" Sucluluk, utanc duygusu ve ceza
yolu ile ogrenmeye tesvik ederseniz, yetiskin oldugunda geri
dondurulmesi son derece zor olan cesaret kirici bir ortam yaratmis
olursunuz.

Cocugunuzun kusku ve utanc duygulari yerine bagimsizlik
gelistirmesine yardimci olmak ve iki-yedi yas arasinda sucluluk
duygusu yerine inisiyatifi gelistirmek icin isbirligine davet eden
alttaki metotlari kullanabilirsiniz.
Yardimci metotlar
1- Bagirip cagiriyorsaniz, azarliyorsaniz, hemen durun. Bu
yontemlerin hepsi kaba ve saygisizdir, gelecekte kusku, utanc ve
sucluluk duygularina neden olur.

2-Cocugunuza ne yapmasi gerektigini soyleyip durmak yerine, onu
kararlara dahil etme yontemleri bulun. Boylece bireysel guc ve
bagimsizlik duygusu kazanir. "Simdi ne yapsak iyi olur?" Soylemek
yerine gosterin.

3-Bir sey rica ederken saygili olun. Cocugunuz bir seylerle
ugrasirken araya girip, "hemen simdi" bir sey yapmasini
istemeyin. "Bunu bes veya on dakika icinde yapmak nasil olur?" diye
sorun. Kucuk cocugunuzun sizin soylediklerinin tamamini anlayacagini
dusunmuyor olabilirsiniz. Emirler yerine secenekler sunarak aslinda
siz kendinize "saygili davranmayi" ogretiyorsunuz. Bir diger olasilik
ona bir takim uyarilar yapmaktir. "Bir dakika icinde cikiyoruz. Oyun
salonunda yapmak istedigin son bir sey var mi?"

4-Yaninizda bir kronometre tasiyin. Cocugunuzun onu bir yada iki
dakikaya kurmasina ve cebine koymasina izin verin. Boylece zaman
doldugunda gitmeye hazir olacaktir.

5-Onun yardimina ihtiyac duyulan tercihler yaptirin. "Yirmiye kadar
saydigimda gitme vakti olacak. Cantami arabaya kadar tasimak mi,
yoksa anahtarlari tasiyip arabayi calistirmama yardim etmek mi
istersin?" "Eve vardigimizda yapmamiz gereken ilk sey nedir,
aldiklarimizi yerlestirmek veya bir hikâye okumak?"

6-Henuz konusmaya baslamamis cocuklar net bir sekilde yol
gosterilmeye ve yonlendirmeye ihtiyac duyabilirler. Yani "susun ve
hareket edin". Cocugunuzun elinden yavasca tutun ve gitmek istedigi
yere gitmesine yonlendirin. Ne yapmasi ve yapmamasi gerektigini ona
gosterin.

7-Mizah duygunuzu kullanin. "Annesini dinlemeyen cocuklara gidiklama
canavari geliyor"

8-Henuz yapmayi beceremedigi seyler hakkinda dus kirikligina ugrayip
agladiginda veya ofke nobetine tutuldugunda kendinizi onun yerine
koyun. Bu hemen onu kurtarmak anlamina gelmiyor, onu anlamak anlamina
geliyor. Ona sevgiyle sarilin ve "Su anda cok uzgunsun. Biliyorum
devam etmek istiyorsun ama artik birakma zamani." Sonra cocugunuzu
alin ve baska bir aktiviteye gecin.

9-Her gun olan olaylar icin rutinler olusturun; sabah, yatak zamani,
yemek, alisveris, vb Sonra cocugunuza sorun; "Gunluk rutinimize gore
ne yapmamiz gerekiyor." Daha buyuk cocuklar size cevap
verecektir; "Simdi yatak/yemek/alisveris zamani."

10- Gelisim duzeyi anlamaya hazir olana kadar, cocugunuza bir takim
seyleri tekrar tekrar ogretmeniz gerekebilir. Sabirli olun.
Kelimeleri mumkun oldugunca az, hareketleri bol kullanin.
Cocuklarinizin davranislarini kisisel algilamayin, onun size kizgin,
kotu veya kustah oldugunu dusunmeyin. Durun, suclamak ve utandirmak
haricinde ne yapilmasi gerekiyorsa onu yapin.

11- Unutmayin ki; bir savas meydani mi yoksa cocugunuzun uygun
sinirlar dahilinde kesfedecegi ve deneyimleyecegi bir ortam mi
yaratacaginiz sizin davranislariniza baglidir.
Cocugunuzun yol gostericisi olun
Bu yaslarda sizin goreviniz; kendinizi bir koc gibi dusunmek ve
cocugunuzun basarmasina ve bir seyleri nasil yapacagini ogrenmesine
yardim etmektir. Siz ayni zamanda cocugunuzun nasil kendine ozgu bir
insan oldugunu ogrenmeye calisan bir gozlemcisiniz. Cocugunuzun
yeteneklerini hicbir zaman kucumsemeyin, diger yandan onu yeni
firsatlar ve aktiviteler ile tanistirmak icin devamli izleyin, onun
nelere ilgili oldugunu, neleri yapabildigini, sizden ogrenmesi
gereken neler oldugunu gozlemleyin.


Guvenlik bu yaslarda cok onemlidir.
Sizin goreviniz korkularinizla onun cesaretini kirmadan, onu
tehlikelerden korumaktir. Bu sebepten, cocugunuzu yonlendirirken ve
ona bir seyler ogretirken sevecen ve degismez olmanin yaninda yol
gosterici olmak onemlidir. Ornegin; anne babalar iki yasindaki
cocuklarina caddeye firlamamasini "ogretebilir", ama yine de yaninda
biri olmadan yogun caddelerin yakininda oynamasina izin vermez, cunku
bilirler ki; ogrendikleri seyin sorumlulugunu alacak kadar iyi
anlamis olmalarini bekleyemezler. Peki, o zaman neden ayni anne
babalar "hayir!" dediklerinde cocuklarinin bunu anlamasini
bekliyorlar.

Cocugunuzun ve kendinizin kontrolden ciktiginizi dusunuyorsaniz, ise
yaramayan bagirmalar ve ceza yontemlerin biktiysaniz; "her kurala
uyan mukemmel cocuk" beklentinizden vazgecin. Bagimsiz ve inisiyatif
alan cocugunuzun deneyimlerinden keyif almaya baslayin. Onu kontrol
etmeye calismak yerine yapabilecekleri konusunda yol gostererek, onu
uygun olmayan davranislardan uzaklastirin.

Cocugunuzun "hayir" kelimesini gercekte sizin dusundugunuz sekilde
anlamadigini anlarsaniz, dikkatini cekme, yol gosterme ve diger
saygili ve sevecen metotlar size daha anlamli gelmeye baslar.