Nemrut volkanı, Türkiye'de tarihi çağlarda faaliyette bulunduğuna dair kayıtlar bulunan iki yanardağından biridir. Nemrut volkanı, Van Gölü ile Muş Ovası arasında yer alan büyük bir volkanik kütledir. Yanardağın kuzey ve kuzeydoğuya dönük yamaçları diğerlerinden daha az meyillidir.

Nemrut'un en yüksek yeri olan Sivri Tepesi ise 2935 metredir. Doğu Batı ekseni 8,4 km., Kuzey Güney ekseni 7,2 km. olan elips biçimli kalderasının kuzeyinde Sivritepe (2935 m.), doğusunda Doğu Nemrut Tepesi (2625 m.), güneyinde Tursuktepe (2828 m.) ve batısında da Nemrut Dağı Tepesi (280l m.) yükselir.

Kalderanın batı kısmında yarımay şeklinde bir göl vardır. Gölün seviyesinin deniz yüzünden yüksekliği 2247 metre olup, kalderanın çevresinde yükseklikleri 500-600 metre olan dik yamaçlar bulunmaktadır. Gölün en derin yeri 150 metre olarak saptanmıştır. Doğu-batı yönünde uzunluğu 2.5 km, kuzey-güney yönünde ise 5 km'dir. Suları tatlı olan Nemrut Gölü 12 km'lik bir alanı kaplar. Derinliği 7-8 m. olan kuzeydeki Ilıgöl'ün kuzeybatı kenarından sıcak su kaynakları, güneydoğusundaki kayalık yamaçtan ise su buhari ve karbondioksit gazi çıkar. Kalderanın doğu yarısında çökmeden sonra meydana gelen püskürmelerle oluşan obsidiyen konileri bulunmaktadır ki, bunlardan Göl Tepesi 2485 metre yüksekliğe ulaşır. Göltepe'nin doğusunda yer alan elips biçimli küçük gölün deniz yüzeyinden yüksekliği 2285 m.dir.

Nemrut Dağı günümüzdeki Jeomorfolojik görünümünü jeolojik çağlarda başlayıp tarihsel çağlarda da süren püskürmelerle almıştır. Üst pliosenden önce andezit sonra bazalt ve piroklastik materyal çıkararak oluşmaya başlayan volkan, Pleistosen'de ve 1441 yılına kadar faaliyet göstermiştir. Tarihsel kayıtlarda Nemrut Dağının en son 1441'de püskürdüğü belirtilse de yeni araştırmalardan elde edilen bulgulara dayanarak, 1443'te de bir püskürmenin meydana geldiği ileri sürülmektedir. Volkan, genellikle andezit ve bazaltlardan meydana gelmiştir. Daha genç olan bazalt akıntıları Bitlis vadisini takiben güneye doğru akmıştır. Yanardağ oluşumunu tamamladığında şimdikinden yüksek bir seviyede bulunduğu sanılmaktadır. Zaman zaman meydana gelen şiddetli erüpsiyonların, koninin üst kısmını tahrip ettiği ihtimali kuvvetlidir. Holesen'de meydana gelen çökmeler ise, volkana şimdiki görünümüne benzer bir şekil kazandırmıştır. Bu bakımdan Nemrut kalderası önce patlamaların, sonra da çökmenin oluşturduğu bir depresyondur. Kaldera, Portekizcede tencere kazan anlamındadır.

Nemrut dağı bitki örtüsü bakımından da ilgi çekici bir özellik gösterir. Dağda Titrek Kavak, Mese (Quercus sp) ve Hus (Betula sp.) türü ağaç toplulukları bulunur. Yine kraterin içerisi endemik bitki türlerinin bulunduğu önemli bir yerdir. Diğer bir endemik tür olan "düğün çiçeği" (Altın çiçeği Ranunculus) yine buraya özgü bir bitkidir. Genel bitki türleri ise çeşitli orkideler (orchis umbrasa, orchis caucasia, orchis punetorum ve epipactic latifolia) , laleler ve otsu step türü bitkilerdir.